W cieniu historii, czyli co skrywa Dolina Kobylańska

W cieniu historii, czyli co skrywa Dolina Kobylańska

Zapomnianych historii, ciekawostek i rzeczy nietypowych w Krakowie oraz jego okolicach zdecydowanie nie brakuje. I choć swoisty urok ma każda z kategorii, które je obejmują, po kilku wpisach opublikowanych w serwisie można odnieść wrażenie, że największym zainteresowaniem, przynajmniej na dziś, cieszą się dawne siedziby ludzkie. Ich historia sięga zresztą czasów, gdy po obszarze naszych poszukiwań, czyli w promieniu 100 km od Krakowa, wciąż hasały mamuty.

Oczywiście znacznie więcej, a przynajmniej znacznie łatwiej, natknąć się na ślady późniejszej działalności człowieka. Choć w przypadku okolic Krakowa można wręcz mówić o potykaniu się o nie.

Wszystko to wiąże się między innymi z migracjami ludności przybywającej z południa oraz żyznymi ziemiami otaczającymi miasto od północy. To właśnie dzięki tym warunkom, od wczesnej epoki kamienia aż po okres wpływów rzymskich, kolejni mieszkańcy tych ziem pozostawiali po sobie mnóstwo materialnych śladów. Dziś wiele z nich jest wydobywanych na światło dzienne przez coraz doskonalsze maszyny rolnicze.

Znacznie mniej licznie, ale za to w bardziej okazałej formie, występują również późniejsze, wczesnośredniowieczne pozostałości po naszych przodkach. Kopce, cmentarzyska i imponujące grodziska znajdziemy tu w całkiem sporej liczbie. Możecie się o tym przekonać, wybierając odpowiedni filtr lub kategorię w serwisie.

Nie inaczej jest ze środkowym i późnym średniowieczem. Romańskie i gotyckie kościoły, zamki oraz zabytki Krakowa zna, a przynajmniej poznawał na lekcjach historii, chyba każdy.

Poza ścisłymi granicami miasta nie jest ich już jednak tak wiele. I choć znajdziemy tu przede wszystkim w znacznej mierze zrujnowane zamki, to na liście zachowanych obiektów dominują budowle sakralne.

Polska drewnem stała, więc nie powinno szczególnie dziwić, że niewiele dawnych budowli świeckich przetrwało do naszych czasów. Z kolei zabytki ruchome albo dawno zgniły, przerdzewiały lub rozpadły się w proch, albo zostały przykryte kolejnymi warstwami betonu. Historia nie zawsze pozostawia po sobie efektowne pamiątki.

Kobylańska zagadka

Do jakiej kategorii zaliczyć zatem cel naszej kolejnej przejażdżki? Najdelikatniej rzecz ujmując, jego przypadek jest dość problematyczny. Podobnie jak przy wcześniej wspominanych i opisywanych obiektach, nie występuje on bowiem w żadnych znanych nam wykazach, dokumentach czy publikacjach.

Nie jest to zabytek, ani nawet obiekt odnotowany w ewidencji. Nie znajdziemy po nim śladu na dawnych mapach ani w dokumentach planistycznych. Prawdziwy obiekt widmo. A przynajmniej do czasu, gdy uda się rozwikłać jego zagadkę.

Nie wiadomo, czym jest, a właściwie czym był, kiedy powstał ani czemu służył. Nieco na siłę można by wprawdzie uznać, że wpisuje się w omawiany wcześniej przepis na dwory, grody i fortalicje, ale na razie byłoby to raczej budowanie krzykliwych hipotez niż wyciąganie wniosków.

Z drugiej jednak strony mamy do czynienia z miejscem o wysokich walorach obronnych, pozwalającym kontrolować jeden ze szlaków, którymi niegdyś przemieszczali się ludzie. Dopełnieniem takiego założenia powinien być jeszcze dogodny i stały dostęp do źródła wody. I właśnie tutaj pojawia się pewien problem, który być może zaważył na tym, że bohater dzisiejszego wpisu jest obecnie zaledwie ledwo dostrzegalnym śladem w terenie, a nie okazałą budowlą – niezależnie od funkcji, jaką pierwotnie pełnił.

Wybieramy się bowiem do jednej z najładniejszych krakowskich dolinek, a konkretnie do tytułowej Doliny Kobylańskiej. Miejsca obfitującego w malownicze polany, wapienne ostańce, jaskinie, schroniska skalne, głębokie jary i potok Kobylanka.

I właśnie z tym ostatnim wiąże się pewna zagadka. W okolicy wypatrzonych na mapie reliktów potok praktycznie zanika. Jego koryto wypełnia się wodą jedynie okresowo, a pojawiająca się w nim wilgoć potrafi zniknąć niemal równie szybko, jak się pojawiła.

Czy w czasach funkcjonowania obiektu Kobylanka płynęła tędy nieprzerwanie? A może pod warstwą ziemi, skalnego rumoszu i leśnej ściółki kryje się wykuta w skale studnia, która zapewniała mieszkańcom dostęp do wody?

Zaginiona siedziba rodu herbu Topór

Choć historię pierwotnej siedziby Toporczyków nadal spowija mgła tajemnicy, powyższy nagłówek to oczywiście brutalny clickbait. 😉

Zaglądając za pomocą map lidarowych do reliktów nieznanego obiektu, skrytych w gęstym lesie, trudno na pierwszy rzut oka odgadnąć, z czym właściwie mamy do czynienia. Pozostałości włości rezydujących w Czernej karmelitów, folwark należący do właścicieli Będkowic, a może znacznie późniejsze zabudowania gospodarcze, które z czasem popadły w ruinę i zostały zapomniane? Może to XIX-wieczna willa, a może obiekt wypoczynkowy?

O tym, że nie są to jedynie przypadkowe anomalie terenowe, świadczy nie tylko nienaturalny układ widocznego rumoszu, przypominający łuk lub literę L, z wyraźnie wyznaczonymi, równymi bokami. Taka geometria jest w naturze niezwykle rzadka. Wskazuje na to również, a może przede wszystkim, szeroka droga wijąca się po stromych zboczach.

Trudno bowiem zakładać, że okoliczna ludność zdecydowała się poprowadzić szlak przez tak wymagający teren wyłącznie dla własnej satysfakcji. Ktoś musiał mieć konkretny powód, by zadać sobie tyle trudu.

Na obronny charakter obiektu mogłyby wskazywać zarówno położenie anomalii, jak i ich skala. Widoczne są bowiem nie tylko dwie linie nasypów, droga okalająca obiekt od południa oraz mniejsza odnoga prowadząca na wzgórze od północnego wschodu, ale również inne elementy, które trudno utożsamiać ze zwykłą chłopską zagrodą.

Na proste, gospodarcze zastosowanie nie wskazuje również rozmiar i układ zarysowujących się obiektów. Na tak rozległe, a przy tym ewidentnie murowane zabudowania mógł sobie pozwolić jedynie ktoś naprawdę majętny.

Tuż obok interesującej nas anomalii dostrzec można wyraźne, choć dziś skryte pod koronami buczyny, ślady dawnych pól uprawnych. Brakuje jednak czytelnie zarysowanej drogi, która łączyłaby je z zabudowaniami. Jednocześnie trudno uznać za szczególnie prawdopodobny scenariusz, w którym jedyny dojazd do obiektu prowadziłby stromym podejściem, zmuszającym do wspinaczki niemal od samego dna doliny.

Czas na wycieczkę

Cyfrowe odkrywanie rzeczywistości, choć wygodne i pozwalające zajrzeć w miejsca niedostępne na pierwszy rzut oka, bywa również dość przygnębiające. A przecież to serwis o miejscach wartych odwiedzenia, ze szczególnym uwzględnieniem tych, do których można dotrzeć na dwóch kołach.

W przypadku Doliny Kobylańskiej i jednośladów musimy jednak pójść na pewien kompromis. Pozostaje nam rower albo pozostawienie motocykla na jednym z przygotowanych dla odwiedzających dolinę parkingów i pokonanie ostatniego odcinka pieszo. Czasem po prostu nie da się inaczej. 😉

Sama dolina zasługuje na osobny wpis, dlatego tym razem nie będziemy rozwodzić się nad jej walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi.

Niezależnie od tego, czy wyruszymy w głąb doliny od północy, od południa, z parkingu w Będkowicach, czy też spróbujemy skorzystać z nieco bardziej dzikich ścieżek biegnących wąwozami wpadającymi do doliny, naszym celem będzie praktycznie jej środek. A dokładniej cypel górujący nad Turnią Marcinkowskiego.

Oczywiście interesujący nas punkt znajdziecie również na mapie 100KRK.

Bez zaskoczeń

Po dotarciu pod wspomnianą już Turnię Marcinkowskiego okazuje się, że widoczna na lidarze droga jest wystarczająco szeroka, by pomieścić nawet współczesny samochód. Warto zwrócić uwagę również na swoistą bramę, którą tworzą dwie wapienne skały leżące po obu stronach drogi. Trudno oprzeć się wrażeniu, że nie jest to dzieło przypadku, lecz element, który mógł zostać wykorzystany lub ukształtowany przez człowieka.

Zostawiamy więc za sobą suche koryto Kobylanki, które - jak można sądzić po jego kształcie i wyłożeniu wapiennym rumoszem - niejedno już przeszło, i ruszamy w górę. Na szczęście droga nie jest szczególnie stroma, więc podejście nie powinno sprawić większych trudności.

Przemierzając dolinę, warto oczywiście zwracać uwagę na skalne rumowiska, które co pewien czas niszczą fragmenty dawnej infrastruktury turystycznej i sakralnej. Nie tylko ze względu na ich walory krajobrazowe, ale również dla własnego bezpieczeństwa. Lepiej nie trafić przypadkiem na moment, w którym ostańce poddają się sile czasu, kwaśnych deszczy i wiertarek wspinaczy, a jeden ze spadających głazów postanawia obrać nas za cel. 😉

Pod nogi warto patrzeć także w przypadku opisywanego dziś miejsca. Jeśli cypel, w kierunku którego zmierzamy, rzeczywiście kryje pozostałości dawnej zabudowy, ślady jej mieszkańców mogą znajdować się dosłownie tuż pod naszymi stopami.

Na popularnym żółtym szlaku prowadzącym przez dolinę trudno dostrzec jakiekolwiek pozostałości dawnej działalności człowieka. Nie powinno to zresztą dziwić – wiele z nich mogło zostać wdeptanych w ziemię już dziesiątki lat temu. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja na drodze prowadzącej na szczyt cypla. Choć jest doskonale widoczna, praktycznie nie uczęszczają nią turyści odwiedzający dolinę. A to daje nieco większą szansę na dostrzeżenie tego, co przez lata pozostawało poza zasięgiem wzroku.

W tym przypadku śladów dawnej zabudowy możemy szukać tuż pod leśną ściółką, a być może również na jej powierzchni. Strome zbocza mają bowiem to do siebie, że dość łatwo poddają się grawitacji i działaniu warunków atmosferycznych, regularnie zsuwając w dół wszystko, co niegdyś mogło znajdować się na ich szczycie.

I choć snucie opowieści o zamkach, twierdzach czy klasztornych zabudowaniach nie ma w tym przypadku większego uzasadnienia – poza chęcią zbudowania nieco bardziej atrakcyjnej narracji – to wielkość i układ widocznych anomalii nie sugerują, by na szczycie wzgórza znajdowały się typowe dla okolicy drewniane chałupy.

Nie powinien zatem dziwić widok wapiennych bloków o nader regularnych kształtach oraz cegieł, które można wypatrzyć przy dawnej drodze prowadzącej pod górę. Już sama obecność takich materiałów w głębi doliny nie jest czymś oczywistym, a ich forma dodatkowo odbiega od wyrobów charakterystycznych dla współczesnych technologii produkcji. To kolejna wskazówka, że mamy do czynienia z czymś znacznie ciekawszym niż pozostałości zwykłej zagrody.

Święty gaj

Ze względu na – co tu dużo kryć – krajoznawczy charakter naszej wycieczki, próby ustalenia proweniencji wspomnianych wyrobów ceramicznych czy rozważania nad ich datowaniem pozostawiamy na boku i kierujemy się dalej, w stronę szczytu.

Tuż przed nim doskonale widoczne są już strome i całkiem wysokie nasypy, które bez większego trudu można było rozpoznać na mapie lidarowej. Towarzyszy im wspomniana wcześniej droga, okalająca całe założenie od południa.

Sam atak szczytowy wymagał co prawda skorzystania z pomocy porastającej wzgórze roślinności, ale zakończył się sukcesem. Co najważniejsze, obyło się bez zbędnych przygód, takich jak nieplanowane spotkanie z mokrą ściółką w pozycji horyzontalnej. 😉

Uniknięcie tego typu przygód było już samo w sobie niemałym zaskoczeniem, ale znacznie większe czekało tuż po zdobyciu płaskiej części wzniesienia. Otóż pierwszym elementem, jaki ukazał się za krawędzią nasypu, był grill. A dokładniej jego ruszt, któremu towarzyszyły inne ślady całkiem niedawnej działalności człowieka w tym miejscu.

Kilka metrów dalej natrafiliśmy na ślady bardziej tradycyjnego przyrządzania mięsiwa w postaci paleniska. Kolejne kroki odsłoniły następne, nieco staranniej wykonane i zabezpieczone wapiennym rumoszem miejsce na ognisko. Tego ostatniego pilnowały dwa całkiem poważnie wyglądające bóstwa, stojące nieopodal.

Warto zauważyć, że idole, bałwany czy po prostu rzeźby pogańskich bóstw, sądząc po intensywnych kolorach farby użytej do ich ozdobienia, musiały być wykorzystywane najdalej dwa lata przed publikacją tego tekstu. Można zatem przypuszczać, że mamy do czynienia z aktywnym miejscem kultu rodzimowierców.

O tym, że nie jest to po prostu klimatyczne miejsce spotkań przy ognisku, świadczy nie tylko utrudniająca dostęp roślinność, w znacznej mierze składająca się z gatunków wyposażonych w kolce, ale również pozostałości ceramicznych naczyń, w których – jak można przypuszczać – składano dary bóstwom reprezentowanym przez stojące tu posągi.

Poziom rzemiosła nieco psuł co prawda beton, którym ustabilizowano jeden z pali, a wyryte w nim swastyki również nie poprawiały estetyki całego założenia. Mimo to trudno nie uznać opisanych śladów za całkiem interesującą ciekawostkę.

Skąd jednak pomysł na tego typu inicjatywy akurat w tym miejscu? Najpewniej wiąże się on ze zwyczajową nazwą tego obszaru, która może sugerować praktykowanie tutaj przedchrześcijańskich obrzędów. Gaj Kobylański obejmuje dziś co prawda południową część doliny, ale ustalenie, gdzie dokładnie mógł znajdować się ów Święty Gaj, nie jest już takie proste. Może właśnie w miejscu interesującego nas obiektu?

Niewykluczone. W końcu dość powszechną praktyką było wznoszenie chrześcijańskich świątyń w miejscach, które wcześniej służyły praktykowaniu dawnej wiary. Zjawisko to nie jest zresztą obce również historii Krakowa.

Czy zatem relikty zabudowań, które odkrywamy na szczycie cypla, mogą być pozostałościami dawnych włości kościelnych, wzniesionych na miejscu wcześniejszych obiektów sakralnych, by z czasem zastąpić i przyćmić dawne obrządki?

To bardzo kusząca i chwytliwa hipoteza, ale nie ma co ukrywać, że tego typu interpretacje dość szybko zderzają się z przyziemnymi realiami.

Odwrót

Dywagacje możemy zatem zostawić na inną okazję, a jeszcze lepiej poprzedzić je wcześniejszym poszukiwaniem odpowiednich źródeł. Aby jednak uzupełnić nasze przypuszczenia o informacje zebrane bezpośrednio w terenie, warto było jeszcze dokładniej przyjrzeć się rozrzuconemu po cyplu materiałowi i zweryfikować obiekty widoczne na mapie lidarowej.

Poza kilkoma lepiej zachowanymi cegłami oraz tymi zupełnie przepalonymi, najpewniej przez współczesnych użytkowników wzgórza, trudno było dostrzec coś więcej. Cały cypel porasta bowiem wyjątkowo gęsta i kłująca roślinność, w którą bez maczety zwyczajnie nie ma sensu się zapuszczać.

Poza tym szkoda byłoby ją bez potrzeby niszczyć.

Kilka elementów widocznych na lidarze, ze względu na swój charakterystyczny kształt i wyniosłość, nie daje się ukryć nawet gęstym zaroślom. Ich przeznaczenie pozostaje jednak zagadką, którą na razie musimy pozostawić bez odpowiedzi.

Czas zatem podjąć decyzję o odwrocie i w wolnej chwili poświęcić się poszukiwaniom, tym razem w sferze cyfrowo-papierowej.

Oczywiście z doliny nie musimy wracać tą samą drogą. Możemy kontynuować naszą trasę żółtym szlakiem, wiodącym przez znaczną część Doliny Kobylańskiej, i zakończyć wycieczkę w centrum Będkowic.

Po drodze warto odwiedzić również zaznaczony na mapie 100KRK Kopiec Bzowskich, upamiętniający dawnych właścicieli wsi, w której granicach administracyjnych znajduje się zresztą odwiedzony wcześniej cypel.

Historia Będkowic, rodziny Bzowskich i licznych ciekawostek z najbliższej okolicy to nie tylko materiał na zupełnie osobny wpis, ale również element szerszej układanki, który może rzucić nieco więcej światła na odwiedzany przez nas rumosz.

Przyziemne realia

A nie jest to byle jaka układanka, ponieważ pierwsza wzmianka o prekursorze dzisiejszej miejscowości, wsi „Bantkowicz”, pochodzi już z 1329 roku. Sam układ okolicznych włości i związanych z nimi praw własności przypomina zresztą dość skomplikowane puzzle.

Bliskość Krakowa, a co za tym idzie obecność króla oraz licznych przedstawicieli władzy kościelnej, wiązała się z nakładaniem na okoliczną ludność różnego rodzaju powinności i służebności. Ślady tych zależności można dostrzec nawet w nazwie odwiedzanej dziś doliny, która zawdzięcza ją pobliskiej miejscowości.

Mieszkańcy Kobylan, nazywanych na dawnych mapach również Kobielanami, mieli bowiem zajmować się wypasem koni należących do swojego zwierzchnika.

W omawianym regionie dość trudno jednak połapać się w zróżnicowanych i zmieniających się formach własności. Wystarczy przyjrzeć się drugiej z interesujących nas miejscowości, która nie należała już ani do króla, ani do księcia, ani do Kościoła. Już w 1341 roku miało ją bowiem dzielić między siebie ponad dwudziestu dziedziców.

A im dalej w las, czyli im bardziej oddalamy się od opisywanej dziś doliny, tym bardziej kolorowa staje się nasza układanka. Graniczące z Kobylanami Karniowice były najpierw własnością książęcą, a następnie szlachecką. Położone dalej na wschód Bolechowice należały do biskupstwa krakowskiego, natomiast leżący na północ Zelków ponownie był wsią szlachecką. Ten własnościowy przekładaniec ciągnął się zresztą aż po zachodnie granice dzisiejszego województwa i sam Kraków.

Dość zabawną ciekawostką, obok oczywiście sporów i wojen toczonych przez wielebnych z Czernej czy Tyńca, jest historia Radwanowic. W tej graniczącej z Kobylanami od zachodu wsi aż do XIX wieku nie mieszkał podobno żaden chłop, a jeszcze w XX wieku wszyscy jej mieszkańcy mogli szczycić się szlacheckim pochodzeniem i herbami.

Przemysłowy charakter

Zerkając na Ma’p’pę szczeg’u’lną województwa krakowskiego z 1794 roku, dość łatwo dostrzec odnotowane w dolinie trzy młyny i tartak. Choć samo umiejscowienie tych obiektów należy traktować z dużą dozą ostrożności, to ich obecność może rzucić nieco światła na omawiane dziś ruiny.

Dzisiejsza Kobylanka, przynajmniej na interesującym nas odcinku, jest sucha jak pieprz, jednak liczba odnotowanych obiektów sugeruje, że jeszcze 200 lat temu sytuacja musiała wyglądać zupełnie inaczej. Zresztą nawet w latach 90. stan ten znacząco odbiegał od dzisiejszego. Co tu dużo kryć, z taką suszą i zanikaniem cieków wodnych chyba jeszcze się nie spotkaliśmy.

Niezależnie od tego, czy w Kobylance płynęła wówczas woda, położenie interesującego nas obiektu kilkadziesiąt metrów ponad jej korytem raczej wyklucza wykorzystanie tradycyjnego napędu wodnego. Również późniejsze rozwiązania, oparte na pasach transmisyjnych, trudno uznać za przekonujące. Przy tak dużym przewyższeniu i konieczności przeniesienia napędu na znaczną odległość ich zastosowanie byłoby co najmniej problematyczne.

Podobnie wyglądała sytuacja w przypadku tartaków, w których woda również stanowiła główne źródło napędu. W XIX wieku dostrzeżono jednak możliwość wykorzystania jej siły na inne sposoby, nie ograniczając się wyłącznie do energii przepływającej rzeki.

Galicja, utożsamiana nie bez powodu z regionem dramatycznie zacofanym względem reszty ówczesnego świata, również stopniowo korzystała z nowych rozwiązań technicznych. Już w 1851 roku w Mokrzyszowie uruchomiono pierwszy tartak parowy, a do 1876 roku tego rodzaju napęd wykorzystywano już w 71 zakładach.

Choć mechanizacja objęła wówczas zaledwie 13,1% wszystkich galicyjskich tartaków, to i tak jest to kolejny trop, który warto uwzględnić przy próbie ustalenia, czym właściwie był opisywany dziś obiekt.

Wodę niezbędną do pracy tartaku można było pozyskiwać w głębi doliny. O ile jednak skuteczne przeniesienie jej siły napędowej przez trudny teren byłoby sporym wyzwaniem, o tyle przetransportowanie samej wody i zgromadzenie jej w odpowiednim miejscu wydaje się znacznie prostsze.

Być może właśnie z potrzebą jej magazynowania związany jest okrągły obiekt widoczny na danych LiDAR. Czy są to relikty dawnego zbiornika i pozostałości kotła parowego? Tego na razie nie sposób rozstrzygnąć. Nie bez znaczenia pozostaje jednak fakt, że to właśnie w jego kierunku prowadzi widoczne na LiDAR-ze odgałęzienie drogi biegnącej z dna doliny. Dlatego chyba nie warto jeszcze porzucać tej koncepcji.

Nieodległa, ale odmienna rzeczywistość

Najciekawszym elementem tej historii nie jest zresztą sam obiekt i jego pierwotne przeznaczenie, lecz proces dociekania i poszukiwania informacji. Łatwo bowiem wpaść w wygodną pułapkę utożsamiania dzisiejszej rzeczywistości z tą sprzed lat, nawet jeśli dzieli je zaledwie kilka dekad.

Tymczasem pewne kwestie pozostawały niezmienne przez tysiące lat. Do podstawowych warunków przetrwania należały i nadal należą dostęp do wody, żywności oraz – w naszych warunkach klimatycznych - opału pozwalającego przetrwać zimę.

Mieszkańcom miast trudno dziś wyobrazić sobie codzienne funkcjonowanie bez kanalizacji czy centralnego ogrzewania. Jednak w przypadku omawianych miejscowości nawet współcześnie takie udogodnienia nie są oczywistością. Zmieniło się natomiast przede wszystkim paliwo wykorzystywane w domowych piecach, w których jeszcze do niedawna podstawowym opałem było drewno.

Wycinkę drzew prowadzono zresztą nie tylko na potrzeby ogrzewania domostw czy pozyskiwania materiału do ich budowy. Równie ważnym, a być może nawet ważniejszym powodem było oczyszczanie porośniętych lasem terenów pod uprawy rolne

Wszystkie te rozważania zmierzają właściwie do jednego wniosku. Skoro wydajność upraw wzrosła skokowo dopiero pod koniec XX wieku, a rynek usług, nawet w miejscowościach podmiejskich, był nieporównywalnie mniejszy niż dziś, również sam krajobraz musiał wyglądać zupełnie inaczej. Okolice Krakowa jeszcze stosunkowo niedawno prezentowały się przecież odmiennie, a pola uprawne zajmowały niemal każdy teren, który można było wykorzystać rolniczo.

Wracając jednak do poszukiwań, odpowiedzi na pytanie o przeznaczenie interesujących nas reliktów warto w pierwszej kolejności szukać na zdjęciach lotniczych. To właśnie one mogą najszybciej ujawnić zmiany zachodzące w krajobrazie.

O wygodnym przeglądaniu archiwalnych ortofotomap, takim jak w przypadku Krakowa, można tu raczej zapomnieć. Nie oznacza to jednak, że bez ruszania się z fotela nie da się zajrzeć w przeszłość Kobylan. Najstarsze dostępne w Geoportalu zdjęcia lotnicze obejmujące ten obszar pochodzą bowiem z 1970 roku.

Niestety, choć bohater dzisiejszego wpisu faktycznie został uwieczniony na jednym z dostępnych zdjęć, chwilowo zakup pełnowymiarowego skanu nie jest możliwy ze względu na problemy techniczne po stronie PZGiK.

Co prawda na podstawie miniatury trudno ocenić stan obiektu i odpowiedzieć na pytanie, czy były to już tylko bielejące w słońcu ruiny, czy może budynki wciąż posiadały zadaszenie. Można jednak potwierdzić, że w latach 70. obiekt nie był jeszcze pochłonięty przez gęsty las.

CDN

Na tym kończą się dotychczasowe dywagacje. I choć nieładnie jest przerywać historię w połowie, najpierw trzeba samemu poznać jej dalszy ciąg. A najlepsze w tej historii będzie dopiero to, jak bardzo rzeczywistość rozmija się z przedstawionymi powyżej wywodami. 😉